Tarwid Kazimierz, pseud. Antoni (1909–1988), hydrobiolog, profesor Instytutu Ekologii Polskiej Akademii Nauk.
Ur. 9 IX w Pskowie, był synem Leopolda (ok. 1880–1914) i Leontyny z domu Lacarus (ur. ok. 1880); miał dwie młodsze siostry.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości T. z matką i siostrami opuścił w r. 1920 Rosję Sowiecką i osiedlił się w Gostyninie pod Płockiem. Uczył się tam w humanistycznym Gimnazjum Męskim im. Tadeusza Kościuszki oraz działał w harcerstwie jako zastępowy, a potem drużynowy. Po zdaniu w r. 1928 matury podjął t.r. studia z zoologii na Wydz. Matematyczno-Przyrodniczym Uniw. Warsz. W ich trakcie, w l. 1930–1, pracował w stacjach ochrony roślin pod Warszawą i w Łodzi; specjalizując się w systematyce i ekologii larw ochotkowych (Chironomidae) zbierał materiały w miesiącach letnich w Jeziorze Wigierskim. Dzięki zasiłkom Min. WRiOP, a następnie stypendium Funduszu Kultury Narodowej, pracował od r. 1932 jako wolontariusz w Państw. Muz. Zoologicznym w Warszawie. Po ukończeniu studiów i uzyskaniu w r. 1935 stopnia magistra w zakresie zoologii i anatomii porównawczej otrzymał tam w r. 1937 etat asystenta, a potem starszego asystenta. Do wybuchu drugiej wojny światowej prowadził badania nad systematyką i faunistyką muchówek (Diptera) oraz nad ekologią zwierząt. Opublikował m.in. prace Muchówki mieszkaniowe (W. 1934), Notatki faunistyczne o muchówkach Polski („Fragmenta Faunistica Musei Zoologici Polonici” T. 3: 1938 nr 26) i Wstęp do charakterystyki rozmieszczenia głębinowych larw Chironomidów jeziora Wigierskiego („Arch. Nauk Biol. Tow. Nauk. Warsz.” T. 8: 1939 z. 4).
Po wybuchu drugiej wojny światowej i nieudanych próbach dostania się do WP, udał się T. we wrześniu 1939 na wschód, zatrzymując się w Stacji Hydrobiologicznej w Pińsku. Stamtąd w listopadzie t.r. przedostał się do Warszawy i podjął pracę jako urzędnik spółdzielni mieszkaniowej. W uruchomionej w r. 1940 sekcji biologii podziemnego Uniw. Warsz. wykładał botanikę. Powołany w lipcu t.r. przez istniejącą jeszcze Komisję Likwidacyjną przedwojennego Min. WRiOP na kierownika działającego pod nadzorem niemieckich władz okupacyjnych Muz. Zoologicznego, został formalnie zatrudniony jako kierownik konserwacji zbiorów; kolekcje muzealne uchronił przed rozproszeniem. Zaprzysiężony w AK, zorganizował na strychu i w piwnicach gmachu Muzeum magazyn broni i materiałów wybuchowych. Pod pseud. Antoni działał w oddziale Kedywu «Kolegium C», który po wybuchu powstania warszawskiego 1944 r. został 3 VIII włączony jako 8. komp. do batalionu «Kiliński», operującego w Śródmieściu-Północ. Po upadku powstania T. znalazł się w obozie przejściowym w Pruszkowie, skąd wyjechał do Krakowa, gdzie podjął wykłady z zoologii w Studium Farmaceutycznym tajnego UJ.
Już w marcu 1945 wrócił T. do Warszawy i do r.n. pracował jako kustosz Muz. Zoologicznego. Równocześnie do r. 1950 prowadził w SGGW zlecone wykłady i ćwiczenia z entomologii stosowanej (na wydziałach Ogrodniczym i Rolnym) oraz z limnologii (na Wydz. Rolnym); wypromował kilkanaście prac magisterskich z entomologii. Od r. 1946 był etatowym asystentem w Zakł. Zoologii Uniw. Warsz. i t.r. doktoryzował się tam na podstawie pracy Rozmieszczenie larw Chironomidae w profundalu jeziora Wigry. W r. 1948 habilitował się na podstawie rozprawy Zespoły komarów Puszczy Kampinoskiej (pt. Próba charakterystyki zespołu komarów Puszczy Kampinoskiej, „Studia Societatis Scientiarum Torunensis”, Sectio E, Vol. 3: 1952 [1956]) i otrzymał stanowisko docenta. W ramach Katedry Biologii Uniw. Warsz. zorganizował w r. 1950 Zakł. Ekologii Zwierząt i objął jego kierownictwo. W r. 1954 został mianowany profesorem nadzwycz. Prowadził specjalizację z ekologii zwierząt i biologicznych podstaw ich hodowli; pod jego kierunkiem stopnie magisterskie n a Uniw. Warsz. uzyskało 36 studentów. Równocześnie w Inst. Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego utworzył w r. 1950 Zakł. Ekologii i również objął jego kierownictwo; w r. 1952 Zakład został przeniesiony do PAN. T. był też założycielem utworzonego w r. 1950 Komitetu Ekologicznego PAN, w którym objął funkcję sekretarza, oraz współzałożycielem wydawanego od r. 1953 przez Zakł. Ekologii kwartalnika „Ekologia Polska”.
W badaniach naukowych T. zajmował się funkcjonowaniem populacji zwierzęcych, teorią zespołów ekologicznych, stabilnością biocenoz oraz zjawiskiem synantropizacji (proces przystosowania roślin i zwierząt do warunków stwarzanych przez człowieka), a także zasadami funkcjonowania układów drapieżca – ofiara (był autorem hipotezy o tworzeniu przez różne grupy zwierząt o podobnej przynależności taksonomicznej tzw. zespołów konkurencyjnych). Pod jego kierunkiem zrealizowano program „Przyrodnicze podstawy chowu ryb w jeziorach” w jeziorze Tajty (1951–4) oraz w jeziorach węgorzewskich (1953–5); w l. 1953–6 organizował badania nad kształtowaniem się zespołów zwierząt i większych układów biocenotycznych na łąkach w dolinie rzeki Biebrzy oraz terenach bagiennych okolic Grajewa. Zainspirował też badania nad ekotonami (strefa przejściowa między co najmniej dwoma ekosystemami) w okolicach Turwi koło Poznania oraz w Puszczy Kampinoskiej i na jej obrzeżach.
Dn. 21 I 1955 żona T-a, Teresa, zmarła wskutek zatrucia cyjankiem potasu. Śledztwo umorzono 26 VIII t.r. z braku dowodów winy. Gdy jednak je wznowiono, T. został oskarżony o zamordowanie żony. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego m. st. Warszawy z 11 IX 1957 został skazany na 15 lat pozbawienia wolności; po uchyleniu wyroku przez Sąd Najwyższy 1 II 1958 Sąd Wojewódzki ponownie rozpatrzył sprawę i 24 XI t.r. skazał T-a na dożywocie. Jednak Sąd Najwyższy 12 I 1960 uniewinnił go, a 8 X t.r., w rozszerzonym składzie, odrzucił rewizję Prokuratora Generalnego, czym ostatecznie zamknął postępowanie. «Sprawa Tarwida» była szeroko opisywana i komentowana w prasie, a w kręgach prawniczych wzbudziła dyskusję na temat procesów poszlakowych i zasady domniemania niewinności.
Po postawieniu w stan oskarżenia T. zakończył w r. 1956 pracę na Uniw. Warsz. Gdy został uniewinniony, wznowił działalność naukową jedynie jako profesor w Zakł. (od r. 1971 Inst.) Ekologii PAN. Kontynuował organizowanie badań terenowych, m.in. dotyczących gradacji szkodników leśnych w l. 1969–71 w Duninowie koło Płocka (na zlecenie Inst. Badawczego Leśnictwa). Ze współpracownikami opublikował m.in. Differences in Crustacea plankton based on the morphological character of the littoral of the lakes („Ekologia Pol.”, S. A, T. 12: 1964 nr 11) oraz Prey and predator density and their reactions in the proces of mosquito reduction by spiders in field experiments (Ł. 1968). Po przejściu w r. 1980 na emeryturę był redaktorem pracy zbiorowej „Ekologia wód śródlądowych. Wybrane zagadnienia” (W. 1988). Ogółem ogłosił ponad sto prac. Był członkiem Polskiego Tow. Entomologicznego i Polskiego Tow. Hydrobiologicznego. Został uznany za współtwórcę polskiej szkoły ekologicznej. Zmarł 24 XII 1988 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Bródnowskim. Był odznaczony m.in. Medalem 10-lecia Polski Ludowej i Złotą Odznaką Polskiego Tow. Entomologicznego.
T. był dwukrotnie żonaty. W zawartym w r. 1935 małżeństwie z Heleną Siwicką (ur. ok. 1910), nauczycielką, miał dwoje dzieci, w tym córkę Martę (ur. 1944), zamężną Woźniakiewicz. Ponownie ożenił się 22 VII 1950 z Teresą Biesiekierską (1929–1955), pracownikiem Zakł. Parazytologii SGGW; w tym małżeństwie miał dwie córki: Janinę (ur. 1952), zamężną za Stanisławem Wagą, i Agnieszkę (ur. 1954), żonę Andersa Löfströma.
Almanach entomologów polskich XX wieku, „Wiad. Entomologiczne” T. 20: 2001 Supl.; Kto jest kim w Polsce 1984, W. 1984; Portrety uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945: A–K, W. 2016 s. 355–6; – Andrzejewska L. i in., Kazimierz Tarwid (9 IX 1909 – 24 XII 1988), „Wiad. Ekologiczne” T. 36: 1990 z. 1/2 s. 67–76 (fot.); Laszczkowska W., Zarys rozwoju Biblioteki Instytutu Zoologicznego Polskiej Akademii Nauk, „Memorabilia Zoologica” 1965 nr 13; Mroczkowski M., Powojenne lata Państwowego Muzeum Zoologicznego (1945–1953), „Nauka” 1995 nr 3 s. 190; Nauki ścisłe i przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim, Red. A. K. Wróblewski, W. 2016; Ne cedat Academia. Kartki z dziejów tajnego nauczania w Uniwersytecie Jagiellońskim 1939–1945, Oprac. M. i A. Zającowie, Kr. 1975; Polska Akademia Nauk 1952–2002. Placówki i komitety, Red. L. Kuźnicki, W. 2009 s. 90; Żurek E., Gorgonowa i inni, W. 1973 s. 55–97; – Brandys K., Listy do Pani Z. Wspomnienia z teraźniejszości, 1957–1961, W. 1973 s. 129; Wspomnienia farmaceutów z lat 1939–1945, Oprac. W. W. Głowacki, Kr. 1975; – „Życie Warszawy” 1988 nr 303 (nekrologi); – Mater. Red. PSB: Ankieta Interpress.
Stanisław Tadeusz Sroka